Gazeta codzienna

Sztuka. Kultura. Nauka.

* * *
Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej. Od 3 stycznia 1661.
sobota, 23 Czerwiec, 2018 - 11:59

Konflikty seksualne czasów Bolesława Chrobrego. O gwałcie na Mojżeszu Węgrzynie.

ndz., 06/04/2014 - 08:17

Tematyka seksualna dominowała pierwszą polską powieść obyczajową. Wydany w XII wieku opis  życia świętobliwego Mojżesza Węgrzyna zawiera obraz dziwacznej obyczajowości chrześcijan obrządku słowiańskiego znajdujących się w państwie Bolesława Chrobrego. Opis ten został przez część historyków uznany za - na tyle wiarygodny historycznie- że książka ta może nawet wyjaśniać niejasne epizody walk wyznaniowych lat 30-tych XI wieku, kiedyto z Polski znika chrześcijaństwo w obrządu słowiańskim, zastępowane przez rzymskokatolickie chrześcijańśtwo w obrządku łacińskim, możliwe że ściślej i bardziej podlegające władzy świeckiej niż zdecydowanie bardzo niezależne i monastyczne chrześcijaństwo słowiańskie.  

Wstręt, który odczuwali mnisi wobec kobiet i kwestii cielesnych łatwiej zaobserwować, czytając Pateryk Kijowsko - Pieczerski. Tematyka ta jest fantastycznie opisana w opowieści Polikarpa O świątobliwym Mojżeszu Węgrzynie. Był on jeńcem Bolesława, został sprowadzony do Polski. Wówczas zauważyła go piękna Laszka i zraniona została w serce pożądaniem, tak iż zapragnęła onego świątobliwego. Zaproponowała świątobliwemuwyzwolenie z okowów, władzę i małżeństwo. Ale niestety, zrozumiał błogosławiony jej sprośną pożądliwość i odmówił, tłumacząc swoje zachowanie tym, ilu już mężczyzn przed nim zginęło przez kobiety: Adam, Samson, Salomon, Herod; oraz tym, że do tej pory nie miał bliższych kontaktów z płcią piękną i chce zachować tę czystość.

Kobieta w opowieści Polikarpa utożsamiana jest z diabłem. Ileż się musi natrudzić, próbując skłonić młodego Mojżesza do czynów nieczystych! Najpierw kusi go wolnością, bogactwem i władzą. Następnie, gdy mężczyzna jest już jej niewolnikiem - działa przymusem: każe mu parzyć się ze sobą (...) i uściskiem miłosnym go objąwszy, do [spełnienia] go swojej żądzy przymusza. To również nie skutkuje. Węgrzyn oddaje się jeszcze gorliwszej modlitwie, uważając kobietę za szaloną. Przyjaciele namawiają go, by poddał się pięknej Polce i wszedł z nią w związek małżeński; on jednak nadal upiera się: nigdy nie skusi mnie krasa niewieścia, ni odłączy mnie od miłości Chrystusowej. Gdy w pewnym momencie nadarzyła się okazja, Mojżesz potajemnie przyjął śluby zakonne. Wściekła kobieta poddała go torturom, dając mu jeszcze jedną szansę i namawiając by żył z nią, zamiast cierpieć. Błogosławiony po raz kolejny stwierdza kategorycznie: ta bezwstydna i obłąkana niewiasta okazała bezwstyd swój, kiedy nie tylko Boga się nie bojąc, lecz i ludzką wstydliwością wzgardziwszy, przymuszała mnie nie sromiąc się do nieczystości i porubstwa. Ni się jej nie poddam, ni tej przeklętej wolę spełnię.

Polka, nie wiedząc już co robić, poszła do kniazia Bolesława; ten przyznał jej rację i rozkazał Mojżeszowi postępować wedle jej woli. Błogosławiony w odpowiedzi przepowiedział im obojgu rychłą śmierć. Kobieta dzięki stronnictwu księcia poczuła się jeszcze bardziej bezkarną. Posuwała się w swych czynach coraz dalej: kazała przemocą położyć go na łożu swoim z sobą, całowała go i obejmowała, lecz nie mogła i tym kuszeniem ku swojej skłonić go chęci. Mojżesz rzekł jej, że brzydzi się nią jako nieczystą, co doprowadziło kobietę do szału; kazała bić go każdego dnia, a na koniec uciąć mu członki tajemne, by żadna inna kobieta już z mojżeszowego ciała nie skorzystała.

Wkrótce niewiastę, wedle przepowiedni, zabito i Mojżesz wreszcie odzyskał wolność; odszedł do Pieczerskiego Klasztoru. Tam nieraz odwiedzali go pustelnicy, mający problemy ze swą żądzą nieczystą. Rada Mojżesza była bardzo prosta: nigdy nie przemów słowa do żadnej niewiasty w życiu swoim. Błogosławiony miał jeszcze dodatkowy sposób, by uśmierzyć wszelkie chucie. Zaprezentował go na pewnym mnichu: [Mojżesz] trzymał laskę w ręku swoim (...) i uderzył go nią w łono, i natychmiast zmartwiały członki jego i odtąd pokusy już nie miał.

Sposób przestawienia zachowania kobiety w tym tekście łudząco przypomina kuszenie człowieka przez diabła. Pożądanie traktowane jest jedynie jako coś niepotrzebnego, szkodliwego, a wręcz wstrętnego. Widać to po samych nawet wyrażeniach opisujących zjawiska ze sfery seksualności, takie jak sprośna pożądliwość, bezwstydne pociąganie do grzechu czy członki tajemne. Użyte określenia podkreślają negatywną wartość. Trudno uwierzyć, by pozostało to bez wpływu na czytelników, pamiętając, jak wielkim poważaniem cieszyło się w średniowieczu słowo pisane.

wg Grażyna Siedlecka, "Seks w Rusi Kijowskiej" w: Panorama Kultur, por. http://www.pk.org.pl/artykul.php?id=311

LITERATURA

• Z. L. Starowicz, Seks w kulturach świata, Wrocław 1987.
• J. W. Kowalski, Chrześcijaństwo, Warszawa 1988.
• A. Gieysztor, Mitologia Słowian, Warszawa 1982.
• S. Kozak, Teologia i kultura duchowa Starej Rusi (w:) Chrystianizacja Rusi a dziedzictwo cyrylo-metodiańskie, Lublin 1993.
• L. Bazylow, Historia Rosji, tom I, Warszawa 1983.
• W. Jóźwiak, Kupała, 2006: http://www.taraka.pl/index.php?id=fonetyka.htm.
• A. Szyjewski, Religia Słowian, Kraków 2003.
• Z. Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana, 1900-1903: http://www.halat.pl/sobotka.html.
• Powieść minionych lat, Wrocław 1999.
• Iłarion, Słowo o Prawie i łasce  (w:) R. Łużny, Słowo o Bogu i Człowieku. Myśl religijna Słowian Wschodnich doby staroruskiej, Kraków 1995.
• W. Mokry, Od Iłariona do Skoworody. Antologia poezji ukraińskiej XI- XVIII w., Kraków 1996.
• Слово Данила Заточеника,  http://www.pisatel.org/old/zatoch.htm.
• Wędrówka Bogarodzicy po miejscach mąk ludzi potępionych  (w:) R. Łużny, Słowo o Bogu i Człowieku. Myśl religijna Słowian Wschodnich doby staroruskiej, Kraków 1995.
• Pateryk Kijowsko- Pieczerski czyli opowieści o świętych ojcach w pieczarach kijowskich położonych, oprac. L. Nodzyńska, Wrocław 1993.